Jehuda Widawski
Biografia
Jehuda Widawski, także Jan Widawski, urodzony 26 lipca 1919 r. w Turku, był przedsiębiorcą włókienniczym z Łodzi oraz ocalałym z getta łódzkiego.
Rodzice prowadzili hurtownię galanterii w Turku do 1930 r. Po przenosinach do Łodzi, młody Widawski jako nastolatek założył firmę handlu tekstyliami, dostarczając wyroby dla wojska i prywatnych sklepów. Firma mieściła się przy Lipowej 43; w latach 1935–1939 był aktywny w życiu społecznym i w ruchu rewizjonistycznym w Łodzi, będąc lokalnym przywódcą Włodzimierza Żabotyńskiego. Mieszkał przy ul. Zachodniej 36.
Po wybuchu II wojny światowej Niemcy zajęli Łódź, a w 1940 r. na Bałutach utworzono getto dla Żydów. W marcu 1940 r. Widawski znalazł się w getcie, prowadząc jednocześnie w mieszkaniu przy Zielnej 13 pracownię galanterii. Następnie założył resort galanteryjny przy ul. Młynarskiej, gdzie 25 kobiet i 1 mężczyzna wyrabiali kołnierzyki dla Niemców. Organizował nielegalne ośrodki pracy i dokształcania dla małoletnich, zwłaszcza młodych dziewcząt, ucząc je szycia na maszynach Singer.
29 sierpnia 1944 został wysłany do Auschwitz-Birkenau, skąd po 8 dniach trafił do fabryki FDMV w Friedlandzie pod Wałbrzychem, gdzie pracował nad skrzydłami do samolotów od 8 września 1944 do 8 maja 1945. W końcu maja 1945 wraz z młodszym bratem Szyją wrócił do Łodzi.
W latach 1945–1950 prowadził w Łodzi prywatne przedsiębiorstwo produkcyjne na ręcznych krosnach, wytwarzające chusty i wełniane szale, a także tkaniny na krosnach mechanicznych.
31 stycznia 1950 wyemigrował legalnie do Izraela razem z żoną i synem. W Tel Awiwie podjął produkcję tekstyliów ze wspólnikami, a w 1955 przeszedł do handlu motoryzacyjnymi częściami zamiennymi, prowadząc przedstawicielstwo niemieckich części do aut, a później również części do aut japońskich.
W Izraelu aktywnie działa społecznie, współpracując z Jad Waszem przy upamiętnianiu Holocaustu. Jest też członkiem Stowarzyszenia Byłych Łodzian w Izraelu (zarząd).
Kontakty z Polską obejmują popularyzowanie wiedzy o Łodzi w czasach Holocaustu i udział w restaurowaniu cmentarza żydowskiego w Łodzi. Jest członkiem Fundacji Monumentum Iudaicum Lodzense. W latach 1987–2010 utrzymywał stałe kontakty z rodzinym miastem i Łodzią, odwiedzając Polskę przeciętnie 4 razy w roku, a w rocznicę likwidacji Litzmannstadt Getto uczestniczył w obchodach. Brał udział w odnowieniu synagogi i jesziwy w Lublinie (Synagoga w Jeszywas Chachmej Lublin). W polskich i hebrajskich mediach ukazywały się wywiady z nim; przeprowadzali je także studenci Uniwersytetu Łódzkiego.
Wyróżnienia i odznaczenia
Postanowieniem Prezydenta RP Lecha Kaczyńskiego z 21 sierpnia 2009 został odznaczony Krzyżem Kawalerskim Orderu Zasługi Rzeczypospolitej Polskiej za wybitne zasługi w dialogu polsko-żydowskim oraz w rozwijaniu współpracy między narodami. Łódź uhonorowała go odznaką „Za Zasługi dla Miasta Łodzi” wręczoną podczas obchodów 65-lecia likwidacji Litzmannstadt Getto w 2009 r. W Izraelu i Polsce był wielokrotnie wyróżniany.
Fundacja Monumentum Iudaicum Lodzense, Cmentarz żydowski w Turku, Synagoga w Jeszywas Chachmej Lublin.